1 Inleiding

In lijn met het Nationaal Actieplan Dakloosheid Eerst een thuis 2023-2030 van de Ministeries van BZK, Ministerie van SZW en Ministerie van VWS² wordt in onze monitor gebruikgemaakt van een brede definitie van de doelgroep dak- en thuisloze personen conform de ETHOS-Light classificatie (ETHOS: European Typology of Homelessness and Housing Exclusion). Dit is de Europese definitie van dakloosheid³ die op initiatief van het lectoraat Wonen en Welzijn van Hogeschool Utrecht⁴ en Kansfonds^5,6 is aangepast aan de Nederlandse context, op basis van een methode die in België⁷ werd ontwikkeld. Het Centraal Bureau voor de Statistiek⁸ hanteert in deze nieuwe monitor ook de ETHOS-indeling. Bij de ETHOS-telonderzoeken door de Hogeschool Utrecht in Nederland en in België door de Katholieke Universiteit Leuven wordt deze classificatie ook gebruikt.

Volgens ETHOS is sprake van volwaardige, behoorlijke huisvesting als wordt voldaan aan drie criteria:

• Fysiek: de woning is in goede staat, is groot genoeg en beschermt tegen bijvoorbeeld kou en regen.
• Sociaal: de woning biedt een plek met privacy waar iemand vrienden en familie kan ontvangen.
• Wettelijk: er is rechtsbescherming in de vorm van een huurcontract en andere mensen mogen niet zomaar bij de bewoner binnenlopen.

Binnen ETHOS-Light wordt iemand geteld als dak- of thuisloos wanneer er sprake is van een gebrek op minimaal twee van deze drie criteria. Zo wordt niet alleen feitelijke dakloosheid, maar ook een potentieel grote groep mensen die geen veilig eigen (t)huis hebben in beeld gebracht. ETHOS-Light onderscheidt de volgende zeven verblijfscategorieën:

1. Mensen die in openbare ruimte slapen.
2. Mensen in de noodopvang.
3. Mensen in een tijdelijke opvang voor dakloze mensen.
4. Mensen die uitstromen uit een instelling (zoals GGZ, beschermd wonen, jeugdzorg, detentie).
5. Mensen die verblijven in onconventionele woonplekken (zoals camping, kraakpand, auto).
6. Mensen die noodzakelijkerwijs tijdelijk verblijven bij familie, vrienden, kennissen.
7. Mensen die te maken hebben met een dreigende huisuitzetting.

Onder dakloosheid vallen mensen die op straat slapen of gebruikmaken van de noodopvang (ETHOS-categorieën 1 en 2). Andere onzekere woonsituaties, zoals tijdelijk verblijf bij anderen, worden binnen de ETHOS-Light indeling aangeduid als thuisloosheid. In beide situaties ontbreekt een passende en stabiele woonplek.

Een ETHOS-telling brengt dak- en thuisloosheid in beeld in een gemeente en een regio. De methode is een zogenaamde point-in-time-meting. Dat betekent dat medewerkers van alle organisaties die dak- en thuisloze mensen in beeld hebben, op één afgesproken teldag vragenlijsten invullen over mensen die behoren tot de zeven ETHOS-light verblijfscategorieën. De ETHOS-telling is dus een momentopname en is vooral ook ontwikkeld om inzicht te krijgen in de omvang van verborgen dak- en thuisloosheid.

Naast aantallen worden met de vragenlijst ook belangrijke kenmerken van dak- en thuisloze personen verzameld^9,10. Bij de vierde telronde in dit jaar sluiten 95 gemeentes aan in 11 regio’s. De tien Groningse gemeenten voeren momenteel de telling op 12 mei 2026 in de regio Groningen uit. Op 9 december 2026 worden de resultaten van deze telling bekendgemaakt.

In rapportages over de Groningse Monitor Dakloosheid nemen we de ETHOS-verblijfscategorieën over. We verzamelen gegevens over:

• Personen die verblijven in de openbare ruimte (ETHOS-categorie 1), namelijk personen die zijn geregistreerd door het Meldpunt overlast en zorg in verband met buiten slapen.
• Personen die gebruikmaken van de noodopvang (ETHOS-categorie 2), namelijk mensen die sinds november 2022 gebruikmaken van de (winter)noodopvang.
• Personen die tijdelijk verblijven in de opvang voor dakloze mensen (ETHOS-categorie 3), inclusief kinderen en jongeren tot en met 17 jaar die samen met een of beide ouders verblijven in de opvang. - Personen die tijdelijk verblijven in de vrouwenopvang, inclusief kinderen en jongeren tot en met 17 jaar (ETHOS categorie 3);
• Personen die zijn aangewezen op tijdelijk verblijf bij familie, vrienden of derden (ETHOS-categorie 6);
• Personen die in verband met dak- of thuisloosheid gebruikmaken van een briefadres. Deze personen hebben vaak geen stabiele of veilige slaapplek. Het is onbekend waar zij de nacht doorbrengen; vermoedelijk is een groot deel van de briefadreshouders voor overnachting aangewezen op tijdelijk verblijf bij familie, vrienden of derden. In de telling van het aantal dak- en thuisloze personen in de provincie Groningen tellen we deze personen mee, maar we rekenen ze niet tot één van de ETHOS-verblijfscategorieën.

Over drie ETHOS-verblijfscategorieën worden in de monitor nog geen gegevens verwerkt over:

• Personen die een instelling verlaten zonder vervolghuisvesting en mensen die langer in een instelling verblijven wegens gebrek aan passende vervolghuisvesting (ETHOS-categorie 4);
• Personen in niet-conventionele woonruimte vanwege een gebrek aan passende huisvesting (ETHOS-categorie 5);
• Personen die zijn geconfronteerd met dreigende huisuitzetting zonder passende vervolghuisvesting (ETHOS-categorie 7).

De monitor bouwen we op door registratiegegevens van personen te koppelen. Verschillende instellingen leveren hiervoor persoonsgegevens aan van dak- en thuisloze personen. Voor informatie over briefadreshouders maken we gebruik van gegevens uit de Basisregistratie Personen die door gemeenten worden aangeleverd. Deze registraties vormen samen de basis van de monitor. Door persoonsgegevens te gebruiken kunnen we personen herkennen en registratiegegevens koppelen, waardoor we dubbeltellingen voorkomen.

Bijvoorbeeld: een persoon kan in een kalenderjaar een briefadres gebruiken, buiten slapen en ook overnachten in de basisopvang. Door de gegevens van deze persoon te verwerken in een datawarehouse, kunnen we voorkomen dat deze persoon driemaal in plaats van één keer in een kalenderjaar wordt geteld als één dak- of thuisloze persoon.

De betrokken instellingen leggen persoonsgegevens vast ten behoeve van hun operationeeel proces. De Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) staat toe dat organisaties gegevens op persoonsniveau verstrekken ten behoeve van onderzoek en statistiek. Voor de Monitor Dakloosheid Groningen is door alle partijen die meewerken een overeenkomst over de gegevensuitwisseling ondertekend. De werkwijze is conform de AVG. Op de website van gemeente Groningen is een privacyverklaring bij de Monitor Dakloosheid geplaatst (zie bij Enquêtes, onderzoek en statistiek).